ASATRU - czyli nordyccy bogowie i my

Nerthus

 

Nerthus

Nerthus należy do najbardziej zagadkowych bóstw w panteonie asatryjskim. Jej starożytny rodowód sprawia, że poszukując informacji na jej temat opieramy się zazwyczaj na domysłach i szczątkowych przekazach. Niemniej z pewnością już w epoce brązu większość plemion germańskich oddawała cześć bogini o atrybutach przypisywanych Nerthus.

Nerthus to bogini z rodu Wanów patronująca ziemi i płodności, utożsamiana z Matką Ziemią – obdarzającą życiem rodzicielką, równocześnie beznamiętnie uśmiercającą własne dzieci. Pod jej szczególną opieką pozostają rośliny i procesy wegetacji. Tradycyjnie składane Nerthus ofiary obejmują: ryby, świnie, chleb, owoce, warzywa, zwłaszcza bulwy i korzenie oraz ludzi. Podczas gdy wota roślinne zakopywano, ofiary z ludzi i zwierząt zazwyczaj topiono.

 

Często uważa się, że imię Nerthus stanowi po prostu żeńską formę imienia Njorda (Njörðr – w rekonstruowanym pragermańskim to Nerþuz) oraz,że w wypadku Njorda-Nerthus mamy do czynienia z kolejną obok Freja i Freji waniczną parą-rodzeństwem. Idąc tym tropem asatryjczycy przyjmują zazwyczaj, że to właśnie Nerthus była tajemniczą, wspominaną w „Sadze o Ynglingach", siostrą Njorda, matką Freja i Freji.

Niektórzy badacze utożsamiają ją z Fjörgyn – matką Thora, wymienianą w pięćdziesiątej szóstej strofie „Pieśni o Harbardzie” oraz strofie o tym samym numerze w „Voluspie”. Za kojarzeniem tego imienia z ziemią przemawia również to, że w poezji skaldycznej imię Fjörgyn stanowiło synonim ziemi i kraju. Istnieje szereg innych postaci oraz imion z jakimi utożsamia się Nerthus. Najczęściej wymieniamy Jord – Ziemię oraz Gefjun, której kult występował na Zelandii i w południowej Szwecji. Dość pewne wydaje się zrównanie Nerthus z Nehelennii – boginią, której imię znamy z pochodzących z II i III wieku p.n.e. ołtarzy położonych w Holandii i na Zelandii. Ponieważ na ozdabiających ołtarze płaskorzeźbach możemy zobaczyć wpatrzonego w boginię psa, a ona sama trzyma w rękach kosz jabłek, uznaje się, że pies to jej ulubione zwierzę, natomiast jabłka stanowią wybraną roślinę. Inne, pochodzące już z późniejszego okresu bo z XI wieku, imiona kojarzone z Nerthus to Erce i Æcerbot, pojawiające się w zaklęciach mających zwiększyć zbiory. Niektórzy historycy oraz etnografowie twierdzą również, że Nerthus i prowadząca Dziki Gon Fru Gaue to ta sama osoba. Jak wiemy jednak przywództwo nad widmowymi myśliwymi przypisuje się bardzo wielu osobom.

Samo imię Nerthus to zlatynizowana forma innego, nieznanego imienia (prawdopodobnie Nierth), przekazana nam przez Tacyta. W czterdziestym rozdziale swojej „Germanii” rzymski historyk opisuje obyczaje Longobardów i siedmiu innych plemion germańskich, które łączy kult bogini Nerthus. W przekazie Tacyta Nerthus to Matka Ziemia, posiadająca sanktuarium na wyspie położonej na morzu. Tam w świętym gaju przechowywano jej powóz, którego na co dzień nie mógł dotykać nikt poza kapłanami. Pojazd pozostawał zakryty przez większość roku, wyjątek stanowiły dni świąteczne, kiedy to wóz ciągnięty przez jałówki objeżdżał miejsca zamieszkane przez ludzi. Przybyciu powozu Nerthus towarzyszyło wielkie, radośnie obchodzone święto. Podczas odwiedzin bogini obowiązywał pokój. Po zakończeniu podróży zasłona, wóz i spoczywający na nim posąg bądź kapłanka Nerthus (nie jest to u Tacyta jasne) były myte w świętym jeziorze. Niektórzy badacze upatrują w tym wydarzeniu symbolicznych zaślubin z Njordem. Niewolników dokonujących ablucji topiono natychmiast po ich zakończeniu, ponieważ jak pisał Tacyt: tylko ten, kto ma niedługo umrzeć może spojrzeć na boginię. Historycy prześcigają się w domysłach na temat lokalizacji wyspy Nerthus. Prawdopodobnie znajdowała się na Bałtyku lub Morzu Północnym. Kwestię wskazania choć przybliżonej lokalizacji miejsc kultu Nerthus utrudnia fakt, że wozy stanowiły również popularny element towarzyszący oddawaniu czci Frejowi. Wozy pochodzące z epoki brązu i II wieku p.n.e. znajdowano w wielu miejscach Danii i południowej Skandynawii. Być może kult Nerthus z czasem ustąpił obrzędom na cześć młodszych bogów. Świadectwem takich przemian mogłyby być wydarzenia opisane w poemacie o Beowulfie.

 

Autorzy: Lena, KozioU
Korekta: Lena, KozioU
Dodatkowe źródła (poza wymienionymi w tekście): "Mitologia skandynawska w epoce Wikingów" Leszka Pawła Słupeckiego.

 

 

Graphic: Vrede Vyrd, Coding: Hieroglif 2012 ©